Intelligentie in het tijdperk van Bewustzijn

Yfke Laanstra

Wanneer we spreken over intelligentieniveaus binnen leiderschaps- en organisatieontwikkeling dan zijn we inmiddels allemaal bekend met de afkortingen en betekenis van IQ (cognitief), EQ (emotioneel), SQ (spiritueel) en FQ (fysiek). Door de tijd heen is er steeds meer aandacht gekomen voor zelfkennis en de ontwikkeling van de zogeheten soft skills, voor het luisteren naar onze intuïtie en de signalen van ons lichaam. We acteren steeds vaker vanuit een holistische visie, in de zin dat we naast onze fysieke lichamen ook emotionele, spirituele en mentale (energie)lichamen (h)erkennen. Lichamen die ieder voor zich informatie opnemen, verwerken en (waarneembare) output genereren.

Van IQ naar AI
In het informatie gedreven tijdperk waarin we ons momenteel bevinden, worden deze quotiënten onder spanning gezet en worden we uitgedaagd om opnieuw te duiden welke wanneer werkelijk van belang zijn. Voor ons als mens: in de wereld, op de planeet en in de samenleving waar we deel van uit maken. Op macro en op microniveau. En meer nog: of deze duiding, met alle voortschrijdende inzichten, nog voldoende is. We krijgen steeds vaker te maken met (zelflerende) systemen, computers en algoritmes die ons ver voorbij streven voor wat betreft ons vermogen om kennis op te kunnen nemen en te verwerken (lees: IQ). Kunstmatige Intelligentie (AI, Artificial Intelligence) is inmiddels ten tonele verschenen en ontwikkelt zich in een razend tempo.

'Binnen tien jaar zullen we computers kunnen kopen die het calculatievermogen van ons eigen brein evenaren en nog geen vijfentwintig jaar daarna zullen we over computers beschikken met de capaciteit van alle menselijke breinen verenigd.'

~ uit 'Bits, Bytes & Bewustzijn'


Data is de nieuwe olie: er wordt onwaarschijnlijk veel data over ons gegenereerd, verzameld en geanalyseerd. De kaart is echter niet het gebied, er is zoveel meer dat (nog) niet (in en om ons heen) kan worden gemeten, geduid of waargenomen door onze hedendaagse wetenschap.

'We move from data to information to knowledge to wisdom. Data isn't real knowledge.'

Via algoritmes kan AI echter inmiddels bijna feilloos ons gedrag, overtuigingen, voorkeuren en opvattingen lezen, voorspellen en dus hiermee beïnvloeden. Denk maar aan het Cambridge Analytica schandaal rondom de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

Van EQ naar LovingAI

'We worden geconfronteerd met de uitdaging dat machines steeds menselijker worden en mensen steeds meer op machines gaan lijken'.

Door de jaren heen is de nadruk al steeds meer komen te liggen op de ontwikkeling van ons EQ en SQ: ons vermogen tot empathie, compassie, met aandacht volledig aanwezig zijn bij de ander en in contact staan met ons diepere weten, onze intuïtie. De opkomst van de smartphone heeft echter in vele gevallen deze ontwikkeling (deels) teniet gedaan aangezien we collectief meer tijd achter beeldschermen zijn gaan doorbrengen dan in persoonlijk contact met elkaar. We raken steeds meer verslaafd aan/ afhankelijk van computertechnologie. Technologieën die ons steeds meer verankeren in ons hoofd, in de tijd, in de materie, steeds vaker uit contact met ons gevoel en uit werkelijk contact met de wereld om ons heen. Ons straatbeeld en sociale leven wordt steeds vaker gedomineerd door mensen verzonken in hun smartphones, ook wel populair geduid met de term zombificatie.
Statistieken wijzen wereldwijd uit dat we meer verbonden zijn dan ooit maar ons collectief nog nooit zo alleen hebben gevoeld.

Naast Smart worden vele systemen inmiddels Kind (EQ, https://lovingai.org). Kunstmatige intelligentie is namelijk steeds meer in staat via camera's onze gezichtsuitdrukking te lezen, microsignalen te duiden en van hieruit in te spelen op onze gevoelens. Microsignalen als transpiratieniveaus, temperatuur- en hormoonschommelingen. Daarnaast kan het via microfoons ook microsignalen lezen in onze stem, door middel van stemherkenning. Chatbots en digitale assistentes (denk aan Ava of Mica) worden steeds menselijker, zowel op visueel als auditief vlak, AI psychiaters en virtuele therapeuten verschijnen op het toneel en Virtual Reality wordt ingezet om empathie te vergroten (https://www.projectempathyvr.com/#why-empathy). Door dit 'artificiële EQ' is AI in staat om accuraat te reageren: bijvoorbeeld begrip en compassie te tonen wanneer dit gepast is.

Dit alles maakt dat het vandaag de dag ook steeds minder te duiden waar onze eigen gevoelens en gedachtes eigenlijk vandaan komen. Zijn ze beïnvloed en gemanipuleerd van buitenaf, door bijvoorbeeld AI systemen/supercomputers als Google en Facebook, of zijn ze oorspronkelijk? Natuurlijk draaien er in ieder van ons de nodige programma's, vanuit onze opvoeding, onze cultuur en ons referentiekader maar vandaag de dag worden we ieder moment van de dag gebombardeerd met input en prikkels die invloed hebben op zowel onze buiten- als binnenwereld. Zelfkennis is niet langer een luxe maar een bittere noodzaak. Al was het alleen al om onze autonomie, persoonlijke ruimte en vrije wil te bewaken.

Tijdsgewricht
Het bijhouden van alle deze ontwikkelingen, de vernieuwing, de automatisering, het verwerken van alle data en tussentijds de menselijke component te bewaken is bijna ondoenlijk. De wereld om ons heen wordt steeds transparanter, grenzelozer en fluïde. Grenzen vervagen tussen virtuele en analoge werelden, tussen mens en machine, tussen biologisch en kunstmatig. Meerjarenplannen sneuvelen op voorhand want de technologische tsunami raast voort. Vele organisaties en teams ervaren een tweespalt, in deze transitiefase van de 'oude' werkwijze naar de nieuwe. Werknemers en ondernemers raken overprikkeld en opgebrand. We proberen alle ballen hoog te houden maar we dienen juist keuzes te maken.

De uitnodiging
Al deze ontwikkelingen nodigen ons uit onszelf af te vragen wat het is wat ons Mens maakt, wat ons onderscheidt van de machine en wat dus werkelijk onze aandacht nodig heeft qua ontwikkeling, zowel op persoonlijk als op organisatie vlak. Zodat we kunnen bewaken dat computertechnologie ons ondersteunt en aan ons dienstbaar blijft in plaats van dat het ons als Mens degradeert tot organische robots. Het heeft namelijk geen zin om de competitie aan te gaan met de computer; zeker niet qua verwerkingssnelheid, geheugen en opslag-/verwerkingscapaciteit.

'Het is nu de uitdaging ons mens-zijn met al onze vermogens verder te onderzoeken en te ontwikkelen, zelfkennis op een nog dieper niveau over onszelf te vergaren zodat we meer van onze 'Innerlijke Technologie' kunnen (her)activeren.'

Dán zullen we in staat zijn de kracht van mens & machine werkelijk te bundelen, vanuit synergie. Want de mogelijkheden zijn immens, qua (persoonlijke en economische) groei, innovatie en (individuele en collectieve) transformatie. Maar first things first.

'We must pay equally as much attention to what it will mean to be or remain human in the future (i.e. What defines us as humans) as we spend on developing infinitely more powerful technologies that will change humanity forever.'

~ Gerd Leonhard in 'Technology vs Humanity'

Bewustzijn als USP
Het tijdperk waarin we focussen op intelligentieniveaus zijn we dus inmiddels ontgroeid. Door voortschrijdende inzichten en computertechnologische ontwikkelingen is dit inmiddels ingehaald door het tijdperk van Bewustzijn. Dát is namelijk hetgeen ons Mens maakt en ons werkelijk onderscheidt van de machine. Ons bewustzijn is als het ware ons Unique Selling Point. We zijn in staat om vanuit een derde positie naar onszelf te kijken, te reflecteren.

'Wie of wat is dan dit 'Zelf'? Wat is ‘bewustzijn’? Waar bevindt dit zich? Is het zichtbaar, meet­baar, lokaliseerbaar? Waar ligt haar oorsprong? Waar komt het uit voort? Is het hetzelfde als je persoonlijkheid?' Dit zijn enkele van de grote vragen die vele (neuro)wetenschappers, filo­sofen en psychologen bezighouden. Tegenwoordig is dit onderzoek ech­ter niet meer beperkt tot slechts deze disciplines, ook binnen de com­puterwetenschappen is er een groeiende fascinatie voor het 'fenomeen' bewustzijn. Wanneer deze vraag namelijk beantwoord kan worden en bewustzijn omgezet kan worden in bits en bytes, dan kan deze geüpload worden in een computer. Dan zullen we als mens in staat zijn in een synthetisch of virtueel lichaam verder te leven of zullen robots bewustzijn kunnen ontwikkelen.

Door de komst van geavanceerde computertechnologieën, de exponentiële groei hiervan en de hieruit voortschrijdende inzichten worden we ons steeds meer bewust van hetgeen werkelijk van waarde is:

1. Bewust-zijn van wie we zijn, waar we toe in staat zijn (zgn. Innerlijke Technologie*) en de werkelijkheid waar we ons in bevinden. Wat je niet kent, kun je namelijk ook niet waarnemen of activeren. #reloadinglostdata

*) denk aan de kracht van empathie, compassie, aandacht, creativiteit, liefde, intuïtie en van ons voorstellings- en waarnemingsvermogen

2. Het is ons bewustzijn die onze waarneming, onze perceptie bepaalt en hiermee onze werkelijkheid en datgene waar we invloed op uit kunnen oefenen. Wanneer we ons bewustzijn weten te verruimen zullen we o.a. ons vermogen vergroten om informatie te verwerken, andere verbanden te leggen, ultieme creativiteit te ontsluiten en tegelijkertijd hierin onze persoonlijkheid los te koppelen. Ook zijn we dan in staat om flow en piekstaten te activeren die zich kenmerken door de ervaring van tijdloosheid, moeiteloosheid, grenzeloosheid en een gevoel van gelukzaligheid. Mede als gevolg van een scala aan chemische activaties in ons brein.

'The awakening of consciousness is the next evolutionary step for mankind'

~ Eckhart Tolle

Brain Hacking
In dit nieuwe tijdperk gaat het niet langer om de vrije toegang tot beide hersenhelften (links/ IQ, rechts/ EQ) en het slaan van de brug hiertussen (SQ). Het gaat juist om het (deels) 'uitschakelen' of in sommige gevallen juist 'hyperactiveren' van de (gehele) neocortex/prefrontale kwab: ons denkende, bewuste brein en de hiermee gepaard gaande activatie van het onderbewuste. Dat deel van ons dat voornamelijk achter het stuur zit.

Er zijn grofweg drie verruimde staten van bewustzijn:
1. flow staten;
2. contemplatieve en mystieke staten (overstijgen van het zelf);
3. psychedelische staten.

Om deze staten te bereiken zocht men tot voor kort haar heil in meditatie/yoga, in therapie en/of in psychedelica. Vandaag de dag bieden de farmaceutische industrie en (computer)technologie oplossingen. Oplossingen die in een instant het effect kunnen generen wat anders jarenlange discipline en zelfonderzoek vergt.

Farmacie
Denk hierbij aan chemische producten in de vorm van synthetische drugs zoals LSD/XTC en medicijnen (o.a. Ritalin). Op natuurlijke basis (trippen/microdosing) zoals (cafeïne, tabak), Cannabis, Ayahuasca en paddestoelen/truffels. Met name in de farmacie zijn we steeds meer in staat om specifieke chemische reacties te meten, te lokaliseren en te (de)activeren in ons brein. Reacties die hun impact hebben op onze waarneming en onze gemoedstoestand.
Het nadeel van chemische middelen is veelal de afhankelijkheid en de mogelijke verslavingsgevoeligheid.

Technologie
Met behulp van elektroden/banden (resp. EEG scan, Muse wearable) op het hoofd of door toepassing van specifieke electromagnetische frequenties kunnen we hersenfrequenties meten en manipuleren en bepaalde delen van het brein aan-/uitzetten. In verruimde staten van bewustzijn bewegen hersengolven zich van (hyper)actieve beta golven naar meditatieve alpha en zelfs diepe theta golven. Waarbij de aandacht steeds verder verlegd wordt naar de binnenwereld en het onderbewuste: daar waar onze Innerlijke Technologie ligt verscholen.
Muziek staat natuurlijk bekend om haar invloed op onze gemoedstoestand: sound tracks met binaural beats of isochrone tonen zijn in staat ons in andere bewustzijnsstaten te brengen. Zo ook immersive Virtual Reality ervaringen, waarbij onze zintuigen gehacked worden. Technologie als biofeedback tool helpt ons in ieder geval gerichter bewustzijnsstaten te monitoren en te trainen. Denk aan het effect van specifieke visualisatie oefeningen en meditaties.

Ook hierbij geldt dat er een mogelijke afhankelijkheid ontstaat, van gadgets en wearables. Het meest gewenste scenario is dat je in staat bent op eigen kracht andere bewustzijnsstaten te activeren en hiertussen vrij te schakelen, waarbij je technologie slechts als tijdelijk hulpmiddel inzet.

'By stepping outside ourselves, we gain perspective. By periodically losing our minds we stand a better chance of finding ourselves.'

~ uit Stealing Fire

Technologie & Bewustzijn: Holistic Hacking
Inmiddels is er een immer groeiende markt, de zogenaamde altered states economy, die inspeelt op de collectieve jacht naar het losbreken uit de gevangenis van onze mind, van onze persoonlijkheid en het vinden van rust en vervulling.

Tegenwoordig is Hacking één van de nieuwste buzz words. Deze term wordt gangbaar geassocieerd met het illegaal inbreken in computers en het stelen van informatie of plaatsen van virussen. Vandaag de dag vertegenwoordigt het vaker nog het vinden van manieren om iets slimmer, sneller en efficiënter te kunnen doen. Veelal met behulp van computertechnologie zoals apps, gadgets en wearables (gadgets die je op je lichaam draagt). Met name op het gebied van je kwaliteit van leven, het indelen van je tijd of het verbeteren van je gezondheid. Denk hierbij aan Life Hacking en Biohacking. Holistic Hacking staat in deze context voor een specifieke nadruk op een holistische benadering van gezondheid, welzijn en menselijk potentieel. Holistic Hacking vertegenwoordigt een beweging waarbij we antwoorden proberen te vinden op vragen als 'hoe verhoudt ons bewustzijn zich tot computertechnologie?', 'wat ontsluit menselijk potentieel?' en 'welke technologieën zijn hieraan dienstbaar?'.

Enkele (internationale) voorbeelden hiervan zijn:

1. Consciousness Hacking
http://www.cohack.life

'Engineering the future of psychological, emotional en spiritual wellbeing'

Dit is een beweging die eind 2013 in de VS is opgericht door Mikey Siegel, een computer engineer en robotica expert uit Silicon Valley. Inmiddels zijn er meer dan 20 aangesloten locaties, hierbinnen vertegenwoordig ik NL, en 10.000-en leden. Verenigd in de missie om bij te dragen aan het ontsluiten van het menselijk potentieel, met behulp van de beste tools uit alle disciplines. Oost en West, virtueel en analoog. Om zo ons psychologisch, emotioneel en spiritueel welzijn te vergroten. Dus niet enkel de afwezigheid van stress maar ook het versterken van positieve emoties en het aanraken van de diepere lagen zoals zingeving, diepgang, vervulling en geluk.

Hierin verkrijgen vraagstukken aandacht als 'hoe kun je computertechnologie inzetten om de aandacht naar binnen te verplaatsen, introspectie en meditatie te helpen vergemakkelijken in plaats van onze aandacht obsessief en compulsief op onze computers en gadgets gericht te houden?'.

2. Transformative Technology
https://www.transformativetech.org

'Building the future of human possibility'

De Consciousness Hacking beweging is ook nauw verbonden aan de Transformative Technology beweging, ook in Silicon Valley, die streeft naar de verkenning, het ontwerp en het gebruik van technologieën die de individuele en collectieve bewustwording bevorderen. Hier vindt de kruisbestuiving plaats tussen overheid, het bedrijfsleven en kennisinstellingen.

3. Center for Humane Technology
https://www.humanetech.com

'Realigning technology with humanity's best interest'

Mede opgericht door Tristan Harris, voormalige Design Ethicus bij Google en o.a. bekend om zijn initiatief Timewellspent. Dit is geëvolueerd tot dit centrum waarin voorop staat dat technologie op de mens is afgestemd. Waar technologie ons dient en ons niet uit elkaar drijft. Waar we een toekomst voorzien waarin we technologie hebben die zich niet aan ons opdringt maar die ons nog krachtiger maakt. Waar de digitale wereld een natuurlijk verlengstuk is van de echte wereld en een weerspiegeling is van onszelf. Een toekomst waarin Humane Technologie de norm is en ons mensen in harmonie brengt met ons leven. Een toekomst waarin digitale technologie ons niet langer beperkt of verdeelt, maar ons helpt ons volledige potentieel te bereiken.

Press Play_
Kortom, bewustzijnsontwikkeling is als onderdeel van leiderschaps- en organisatieontwikkeling, training en opleiding the next big thing. Met name in het (hoger en middle) management ligt er een enorm groeipotentieel te wachten om geactiveerd te worden. Een potentieel dat verscholen ligt in het vergroten en verruimen van het bewustzijn en het trainen van verschillende bewustzijnsstaten.

De middelen en de methodes zijn inmiddels ruimschoots voorhanden, welkom in het tijdperk van bewustzijn.

Meer als dit lezen? 

Maak dan via onderstaande button een (gratis) account aan voor mijn User Innerface, hier vind je alle full-length artikelen en veel meer. Wil je meer ontdekken over het snijvlak van bewustzijn, computertechnologie en menselijk potentieel? Schrijf je in voor mijn Nieuws Update bovenaan deze pagina.

Zelftranscendentie versus Transhumanisme

Yfke Laanstra

We leven in een fascinerende tijd. Een tijd waarin het onmogelijke mogelijk lijkt te worden en waarin menig Science Fiction film ingehaald wordt door de realiteit. Een tijd waarin zich computertechnologieën aandienen die in staat zijn ons mens-zijn en onze werkelijkheid radicaal en onherkenbaar te veranderen in de komende 15 jaar. Op een dusdanige wijze dat we terecht kunnen spreken van het ontstaan van een Mens 2.0.

In een ongekend hoog tempo zal er de komende twintig jaar meer veranderen dan in de afgelopen driehonderd jaar

Tot nu toe heeft onze groei zich lineair voortbewogen, oftewel in een geleidelijke tempo. Wanneer je terugkijkt in onze menselijk evolutie tot nu toe dan valt op dat onze transformatie van bijvoorbeeld jager-verzamelaar naar agrariër zich over een tijdsbestek van duizenden jaren voltrok. Oftewel, vanuit ons huidige perspectief en tijdsbeleving in een tergend laag tempo. Toen de industriële revolutie rond 1784 haar intrede deed en technologie op het toneel verscheen, in de vorm van mechanische aansturing door water en stoom en later de komst van elektriciteit, bracht dit een enorme versnelling met zich mee. Dit maakte massaproductie en dus schaalvergroting mogelijk. Een kleine eeuw later, rond 1879, vergaarde Thomas Edison wereldfaam met de uitvinding van de gloeilamp. Nog geen 90 jaar later, in 1969, zouden we de eerste stappen als mens op de maan zetten.

Ooit overbrugden we afstanden te voet of met paard en wagen, inmiddels is er een web van wegen aangelegd en bewegen we ons voort met gemotoriseerd vervoer over land, zee en in de lucht. Het is nog een kwestie van tijd voordat de zelfrijdende auto en ruimtereizen mainstream gaan. Richard Branson van Virgin en Elon Musk van Tesla en SpaceX vechten om de primeur.
Met name door de digitale revolutie, de komst van de computer en vooral het wereldwijde web heeft onze evolutie een ongekende boost gekregen. 24 jaar na de maanlanding, rond 1993, was het internet voor het grotere publiek een feit. Overigens is de oorsprong van het internet terug te voeren tot ARPANET (ARPA is de voorloper van DARPA), een in 1969 in de Verenigde Staten gebouwd militair netwerk, dat later voor algemeen gebruik geschikt is gemaakt vanuit Amerikaanse universiteiten.
We hoeven inmiddels niet meer fysiek afstanden te overbruggen maar bewegen ons voort via de digitale snelweg: we skypen, emailen, chatten of whatsappen en doen het merendeel van onze zakelijke en financiële transacties online. Tien jaar na de wereldwijde introductie van het internet hebben we in 2003 de laatste hand gelegd aan een intensief project om het menselijk genoom, ons DNA, in kaart te brengen. Momenteel wordt er intensief gewerkt aan het Human Brain Project en aan 'Brain Research through Advancing Innovative Neurotechnologies' (BRAIN). We bevinden ons in een vergevorderd stadium om ons brein kunstmatig te kunnen simuleren en deze zelfs te kunnen koppelen met of uploaden in een computer.

Het tempo in de huidige digitale fase van de industriële revolutie voltrekt zich inmiddels op een exponentiële schaal, dus van 1 naar 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128 etc. Waarbij je je voor kunt stellen dat hoe hoger de getallen hoe groter de sprongen zijn. In dit tempo kom je namelijk na 30 stappen al op een miljard. De motor van deze exponentiële groei is met name de evolutie van de transistor, de basis van de microprocessor: de zogenaamde computerchip. Voor wat betreft de toename van de processorsnelheid en opslagcapaciteit als ook de daling in productiekosten. Kenmerkend voor een exponentiële groeicurve is dat deze eerst enigszins geleidelijk omhoog gaat maar zich dan ogenschijnlijk ineens in een praktisch verticale lijn omhoog beweegt. Op dit punt in onze evolutie bevinden we ons nu, vlak voordat deze groeicurve ineens radicaal omhoog knikt. Een immense versnelling die zich nog niet eerder heeft voorgedaan in onze evolutie. Althans, in onze collectief bewuste evolutie.

Dit alles maakt de weg vrij voor vele huidige, exponentiële ontwikkelingen op het gebied van nanotechnologie, kwantum computing, genetische technologie, Virtual Reality, kunstmatige intelligentie, brein-computer en mens-machine interfaces. Binnen tien jaar zullen we computers kunnen kopen die het calculatievermogen van ons eigen brein evenaren en nog geen 25 jaar daarna zullen we over computers beschikken met de capaciteit van alle menselijke breinen verenigd. Onze realiteit wordt momenteel overspoeld door al deze nieuwe computertechnologieën en draadloze netwerken. We bevinden ons in een realiteit waarin het credo is dat we 24 uur per dag online dienen te zijn en niet achterop dienen te raken. Een wereld waarin alles en iedereen met elkaar is verbonden en we de wereld beleven van achter onze schermen.

Innerlijke (hard)drive
De wereld om ons heen stuurt bijna blind op innovatie, efficiency en economische groei. Gelukkig is in al dit (virtuele) geweld ook een diep menselijk aspect overeind blijven staan: onze innerlijke drive om op persoonlijk niveau te groeien en ons te ontwikkelen. Dit is diep in ons versleuteld, als harde codering in onze biocomputer. Computertechnologie biedt nu de mogelijkheid om zelfs onze menselijke evolutie over een andere boeg te gooien en deze artificieel te versnellen. De wens onze evolutie te beheersen of te controleren is zo oud als de weg naar Rome maar deze heeft inmiddels een high tech jasje gekregen. Welkom in de wereld van Transhumanisme.

Transhumanisme
Transhumanisme is een stroming, een (intellectuele) beweging waarbij (computer)technologie ingezet wordt als middel om onze evolutie te versnellen. Door middel van het overstijgen, het transcenderen van onze biologie. In de vorm van het upgraden van onze biologie, het geleidelijk samensmelten met technologie of zelfs het uiteindelijk hierin daadwerkelijk transformeren. Dit is in de ogen van Transhumanisten de logische volgende stap in onze evolutie.

Het gedachtegoed hierachter dateert al van 1906 wanneer Nikolai Fyodorov, een Russische filosoof en schrijver het ‘kosmisme’ ontwikkelt: een op het christendom geïnspireerde wetenschappelijk filosofie die pleit voor fysieke onsterfelijkheid, ruimte-exploratie en het door de wetenschap kunnen opstaan uit de dood. Ook schuurt het dicht aan tegen het Eugenetica-gedachtegoed dat voorstander is van rasverbetering: het verbeteren van de genetische samenstelling van een populatie. Eugenetica rust op het idee dat er superieure en inferieure genetische polen in de menselijke bevolking zijn. De Britse bioloog, schrijver en humanist Julian Huxley gebruikte in 1957 het woord ‘Transhumanisme’ voor het eerst. Huxley was lid van de ‘British Eugenics Society’. Ook sluit het aan bij een technocratisch wereldbeeld, waarbij ratio, logica en data leidend zijn in plaats van ideologie. Machine-denken in plaats van holistisch denken.

Technologie wordt hierbij onder andere ingezet om veroudering tegen te gaan of zelfs het fysieke sterven te overwinnen, ziektes en pijn uit te bannen en bovengemiddelde of zelfs bovenmenselijke kwaliteiten en vaardigheden te vergaren. Door de inzet van bijvoorbeeld kunstmatige intelligentie, synthetische biologie, genetische manipulatie en nanotechnologie. 

Onze huidige exponentiële computertechnologieën en die in de (nabije) toekomst bieden ons de tools om een onwaarschijnlijk grote impact te hebben op wat het betekent mens te zijn, op onze vermogens en dus op onze evolutie.

Momenteel is Ray Kurzweil de voornaamste en meest bekende ambassadeur van het Transhumanisme. Hij is uitvinder, wetenschapper, auteur, ondernemer en technisch directeur van Google. Hij wordt (financieel) gesteund door onder andere Bill Gates van Microsoft en de grote baas achter Google, Eric Schmidt. Deze stroming is dus niet beperkt tot een klein groepje sympathisanten, dit is een immer groeiende beweging waar steeds meer vooraanstaande wetenschappers, onderzoekers en filosofen zich bij aansluiten. Ook binnen de media en de amusementsindustrie zijn er steeds meer auteurs, mediamagnaten, multimiljardairs, regisseurs en Hollywoodsterren die dit gedachtegoed een warm hart toedragen. Met als resultaat immense financiële injecties, een groeiende onderzoekscapaciteit en een enorm multimediaal platform. 

De transhumanisme-beweging hanteert grofweg drie peilers:

1. Super Longevity
Longevity staat voor de kunst van het vitaal ouder worden: een lang leven te leiden met een hoge kwaliteit van leven. Super Longevity pleit zelfs voor het overstijgen van het verouderingsproces. Denk hierbij aan technologieën als klonen en Cryonisme. Cryonisme is als het ware het transhumanistische alternatief voor begraven of cremeren. Het betreft het invriezen van het menselijke brein, of zelfs het hele lichaam, met als doelstelling dit weer te ontdooien zodra we in staat zijn om het menselijk brein te koppelen aan of te uploaden in een machine. Of wanneer we in staat zijn om het lichaam weer te kunnen verjongen en te genezen.

2. Super Intelligence
De hedendaagse computertechnologische ontwikkelingen bevinden zich in zo'n ongekend hoog tempo dat we waarschijnlijk rond 2030 het punt hebben bereikt dat onze computertechnologie onszelf qua evolutie heeft ingehaald. Ingehaald qua intelligentie en vermogens. Dit punt wordt ook wel de technologische Singulariteit genoemd. Dan zal er een vorm van kunstmatige intelligentie ontstaan die ons menselijk vermogen voorbijstreeft. Een intelligentie die zichzelf zal kunnen verbeteren, zelfstandig kan evolueren en zichzelf kan reproduceren. Wat er dan gebeurt weet niemand.

3. Super Wellbeing
Volgens het Transhumanisme staan menselijke emoties onze evolutie in de weg. We zijn nog altijd dezelfde jagers-verzamelaars als uit de oertijd en zijn niet in staat voorbij onze 'beperkingen' te bewegen. Althans, tot op heden. Computertechnologie biedt nu in hun ogen de uitkomst. Met deze zogenaamde 'beperkingen' refereren ze aan pijn, ongemak en 'vervelende' gevoelens als eenzaamheid en minderwaardigheid. Super Wellbeing gaat over het overstijgen van dergelijke menselijke emoties, het elimineren van al het ('onnodige') lijden en hierdoor het genereren van een superstaat van welzijn.

Feitelijk betreft Transhumanisme het transcenderen, het losmaken van onze begrenzingen van niet alleen onze biologie, ons lichaam maar ook tijd en (de) ruimte. Als het ware het ontwikkelen van een technologische, digitale kwantumrealiteit. Een artificiële ascensie, die ons in staat stelt ons mens-zijn te overstijgen en te ascenderen naar een virtuele verlichte versie van onszelf. Een digitale avatar. Onze eeuwenoude zoektocht naar het goddelijke, naar spirituele transformatie, naar ascensie, transcendentie en verlichting bevindt zich voor een groeiende groep mensen inmiddels in een computertechnologisch jasje. In een samensmelting van biologie en technologie.

Zelftranscendentie
Hoe verhoudt dit zich tot zelftranscendentie? Ongetwijfeld ben je bekend met de pyramide van Maslow, waarin de menselijke behoeftes in beeld zijn gebracht.

1. Aan de basis hiervan bevinden zich onze fysieke behoeftes, als voedsel, water, voortplanting en slaap.
2. Op de tweede laag bevinden zich de behoeftes aan veiligheid en zekerheid, als huisvesting, werk en relaties. Veiligheid zoeken in een groep, ergens bij willen horen.
3. Op de derde laag de behoeftes aan sociaal contact, als liefde en vriendschap. Vanuit onze diepere behoeftes aan verbinding en saamhorigheid.
4. Op de vierde laag de behoeftes aan waardering, erkenning en zelfrespect. Het vormen van een eigen identiteit, je onderscheiden en je eigen plek vinden in de maatschappij.
5. Tot slot aan de top de behoefte tot zelfontplooiing. Jezelf leren kennen en jezelf verder ontwikkelen. Volledig in vrijheid expressie geven aan wie je werkelijk bent.

Een item dat echter veelal niet specifiek in de piramide van Maslow wordt meegenomen is feitelijk een nog hoger niveau van basisbehoeftes: die van zelftranscendentie, het overstijgen van het ik oftewel het ego. Deze laag bevindt zich nog boven de huidige top, die van zelfontplooiing, en is later door Maslow toegevoegd nadat de piramide al was gepubliceerd.

Zelftranscendentie is feitelijk de exponentieel humane uitvoering van Transhumanisme

Geworteld in een wezenlijk andere kijk op mens-zijn en het ontsluiten van ons ware potentieel. Bij zelftranscendentie ligt de nadruk niet op het overstijgen van de biologie, van ons lichaam, door het gebruik van geavanceerde computertechnologie. Maar juist op het aanboren van ons onbegrensde potentieel, op ons innerlijke weten, onze multidimensionale natuur en onze wijsheid rondom onze natuurlijke, innerlijke technologieën. Op het transcenderen, het overstijgen van het ego; dat zich juist vereenzelvigt met het lichaam, deze 3D realiteit en de materie. Op het afstemmen op het collectieve bewustzijnsveld en de terugkeer naar de bron(code).

Technologische groei is geweldig, vooruitgang is geweldig en ik stimuleer elke vorm van groei, innovatie en ontwikkeling. Niets hierin is enkel goed of fout, zwart of wit. Werkelijke menselijke evolutie begint echter in mijn beleving bij het (her)kennen van je (ware) zelf, het her-inneren hiervan en hiermee het opnieuw inladen van je oorspronkelijke vermogens.

Reloading lost data_



Dit artikel bevat fragmenten uit het boek ‘Bits, Bytes & Bewustzijn’, op het snijvlak van computertechnologie en menselijk potentieel en is verschenen in editie 305 van BRES magazine. Je kunt het artikel via onderstaande link als pdf downloaden:

Zelftranscendentie versus Transhumanisme Zelftranscendentie versus Transhumanisme (2175 KB)


 

Meer als dit lezen? 

Maak dan via onderstaande button een (gratis) account aan voor mijn User Innerface, hier vind je alle full-length artikelen en veel meer. Wil je meer ontdekken over het snijvlak van bewustzijn, computertechnologie en menselijk potentieel? Schrijf je in voor mijn Nieuws Update bovenaan deze pagina.

Een vloek in de digitale kerk

Yfke Laanstra

Kun je het je nog voorstellen? Een wereld zonder computers en mobiele telefoons? Waarschijnlijk niet. De stormachtige technologische ontwikkelingen van de afgelopen decennia hebben onze wereld diepgaand en definitief veranderd. Het heeft onze levens in zekere zin vergemakkelijkt, denk alleen al aan de draadloze communicatie waardoor we op elk gewenst moment met elkaar in verbinding kunnen staan. Maar ondertussen betalen we een prijs. Een hoge, zo wordt steeds duidelijker. Want dreigen we onszelf niet te verliezen in een oceaan van bits en bytes? Of erger: staan straks robots en machines in plaats van mensen aan het roer? 

‘Ik geloof dat de mens geheel zelfstandig, dus zonder afhankelijk te zijn van technologie, tot zelftranscendentie in staat is’

Hoog tijd voor een discussie over de schaduwzijde van de digitalisering, zo vond Yfke Laanstra. Ze schreef 'Bits, bytes & bewustzijn, over het snijvlak van computertechnologie en menselijk potentieel'. Yfke: “We staan aan de vooravond van een virtuele big bang. Of dat uitdraait op een kwantumsprong in onze evolutie of juist het einde inluidt van de mensheid zoals we die kennen, is aan ons.”

‘Leraren waarschuwen voor gebruik smartphone: slechte concentratie en lagere cijfers’, ‘Koppijn en hartkloppingen van wifi’, ‘Killer robots kunnen de mensheid vernietigen’, ‘Zendmast in Lombok veroorzaakt oorpijn’, ‘Verhoogde bijziendheid door smartphone gebruik’… Zomaar wat krantenkoppen van de afgelopen maanden. Het mag duidelijk zijn: er is aandacht voor de nadelige effecten van de telecom-revolutie. Toch blijven veel wetenschappers sceptisch. Klachten die mensen ervaren bij gebruik of in nabijheid van stralingsvelden veroorzaakt door communicatieapparatuur, zouden niet zelden tussen de oren zitten. En wat te denken van de commerciële belangen die ermee gemoeid zijn? In het spel om de knikkers overhaast door overheden afgesloten miljardendeals met megaconcerns, zeg je immers niet snel af. Wiens agenda wordt hier eigenlijk gediend? Zijn wij werkelijk gebaat bij nog meer techniek, nog meer draadloos en nog meer ‘handige’ gadgets? Of spelen er soms heel andere, meer duistere motieven mee? Yfke Laanstra dook in de wereld van de computertechnologie en viel van de ene verbazing in de andere. Gefascineerd, verbijsterd en ook een beetje geschrokken zette ze zich vorig jaar aan het schrijven. Het resulteerde in een boek dat vooral de discussie wil aanzwengelen over de toenemende verwevenheid tussen mens en machine. Tussen biologie en technologie. Tussen echt en kunstmatig. Tussen - zoals de titel luidt - bits, bytes en bewustzijn. We interviewen Yfke, ironisch genoeg, via Skype.

Yfke, ons viel het op dat je onder de noemer ‘Soulvalley’ als verlengstuk van en aanvulling op jouw boek een online platform en een app hebt gelanceerd. Dat terwijl je waarschuwt tegen de gevaren van overmatig gebruik van computer en telefoon. Hoe zit dat?

Yfke: “Ik pleit in mijn boek voor een evenwichtige benadering van de problematiek. De technologieën waarover we het hebben, zijn niet meer uit onze levens weg te denken. Ze zijn er om te blijven en gaan niet meer verdwijnen. Die geest is allang uit de fles. De uitdaging voor ons is nu om bewust om te gaan met dat wat er is. Balans is daarbij wat mij betreft het sleutelwoord. Laten we wel wezen: de zegeningen van de moderne techniek zijn talrijk. Hoe fijn en handig is het bijvoorbeeld, dat we via Skype contact kunnen maken met familie aan de andere kant van de wereld? Maar hoe vervelend wordt het wanneer een collega van twee kantoordeuren verderop je via hetzelfde medium benadert? Ik bedoel maar: schermen zijn in staat om afstanden te overbruggen, maar óók om deze te creëren. Weer die balans. En weer die eigen keuze en verantwoordelijkheid. Hoe ga ik als individu met de geboden mogelijkheden om? En wat mijn app betreft: als compensatie koos ik ervoor om géén e-versie van mijn boek op de markt te brengen.”

Je hebt je weleens laten ontvallen dat je zelf behoorlijk verslavingsgevoelig bent als het op ‘schermgebruik’ aankomt. Hoe ga je daarmee om?

Yfke: “Ik resoneer als een dolle op al die apparatuur. Het zijn bijna vriendjes van me. Ervan afblijven blijft vooralsnog een leerproces dat met vallen en opstaan gepaard gaat. Paradoxaal genoeg bestaat er soft- en hardware om me juist daarbij te helpen. Zo is er de Light Phone, een heel basale telefoon die gemaakt is om zo min mogelijk gebruikt te worden. En er is software die ervoor zorgt dat je maar beperkt bij je social media kunt. Zo hol je het systeem dat je verslaafd dreigt te maken of te houden met behulp van z’n eigen middelen van binnenuit uit. Doet me trouwens denken aan de meditatie-apps die ik jaren geleden ontdekte. Dergelijke toepassingen kunnen je helpen de discipline, benodigd voor meditatie, terug in je leven te brengen. En daarmee de controle, zodat diezelfde apps uiteindelijk overbodig worden. Want het gaat het er natuurlijk wel om dat je zélf de baas bent en niet één of andere app.”

We spreken in het geval van techniek dus niet over goed of slecht, over voor of tegen, over zwart of wit. De vraag is telkens in hoeverre een stukje technologie ons ‘mens-zijn’ ondersteunt of juist ondergraaft. In die zin stel je je in ‘Bits, bytes & bewustzijn’ nadrukkelijk neutraal op. Behalve als het gaat om het zogenaamde transhumanisme. In het boek geef je zelf een omschrijving daarvan:

‘Transhumanisme is een stroming waarbij technologie ingezet wordt als middel om onze evolutie te versnellen. Door middel van het overstijgen, transcenderen van onze biologie. In de vorm van het upgraden van onze biologie, het geleidelijk samensmelten met technologie of zelfs het uiteindelijk hierin daadwerkelijk transformeren. Technologie wordt onder andere ingezet om veroudering tegen te gaan of zelfs het fysieke sterven te overwinnen, ziektes en pijn uit te bannen en bovengemiddelde of zelfs bovenmenselijke kwaliteiten en vaardigheden te vergaren. Denk aan kunstmatige intelligentie, synthetische biologie, genetische manipulatie en nanotechnologie.’

‘Een nieuwe religie is aan het ontstaan, waarbij de verlosser zich aandient in bits en bytes’

Waarom ben je hier zo fel op tegen?

Yfke: “Dat komt omdat ik niet geloof in het mensbeeld dat aan transhumanisme ten grondslag ligt. Zij zien de mens als een soort geciviliseerde holbewoner, met beperkte intellectuele vermogens en een instinctieve overdrive. Als een ras dat beperkt wordt door een Darwiniaans brein en een te kwetsbaar fysiek omhulsel. Onze kwetsbaarheid veroorzaakt een lijdensweg die ons wat de transhumanisten betreft bespaard kan blijven door de hedendaagse computertechnologische ontwikkelingen. Ons lichaam, onze biologie, is iets wat overstegen dient te worden. Ons humanisme, ons mens-zijn’ moet letterlijk en figuurlijk getranscendeerd worden. Zelf geloof ik daarentegen dat de mens een fantastisch kosmisch wezen is. Een wezen dat geheel zelfstandig, dus zonder afhankelijk te zijn van externe middelen of instrumenten, tot zelftranscendentie in staat is. Hoe? Door het aanboren van zijn onbegrensde potentieel, zijn innerlijke wijsheid en zijn multidimensionale natuur. Dat pad is niet gemakkelijk, spirituele zoekers van alle eeuwen kunnen daarvan getuigen. In plaats van onze donkere kanten weg te drukken en ongemakkelijkheden te ontkennen, moeten we dwars door de zelfconfrontatie, het verdriet en de pijn heen. Het is de reis van de held die op het eind zijn pot met goud vindt. Transhumanisten realiseren dit liever door artificiële upgrades en kunstmatig ingrijpen. Ware kracht echter, zit in kwetsbaarheid en openheid. Niet in macht, manipulatie en controle.” 

De filmtrilogie The Matrix is een grote inspiratiebron voor Yfke, getuige de vele citaten daaruit in haar boek. In deze films blijkt de mensheid te leven in een door computers gegenereerde schijnwereld: de Matrix. Deze computersimulatie is bedoeld om mensen onder de duim te houden, terwijl zij ondertussen - zonder het zelf te weten - door machines die de wereld hebben overgenomen als herbruikbare energiebronnen misbruikt worden. De hoofdpersoon krijgt twee pillen aangeboden: een rode om te ontwaken en te ontsnappen uit de matrix en een blauwe om alles te vergeten en ‘lekker’ verder te slapen. Vergezocht? Het idee achter The Matrix is gebaseerd op onder andere het jodendom, het gnosticisme, het boeddhisme en westerse filosofen als Plato. Allen erkennen het bestaan van een echte - goddelijke - wereld en een schijnwereld, ook wel ‘Maya’ genoemd. Wie zegt ons in welke wereld we leven? Goddelijk lijkt ze in elk geval niet! Momenteel zijn er al technieken die ons in een volledige, levensechte artificiële omgeving kunnen plaatsen. Leuk als vermaak misschien en in de gezondheidszorg mogelijk toepasbaar als pijnbestrijding, maar wenselijk als digitale ontsnappingsclausule bij levensmoeheid? Liever een ‘nep’ leven dan een weliswaar moeilijk, maar niettemin ‘echt’ leven? Het collectieve bewustzijn is als gevolg van het maakbaarheidsideaal aan het verschuiven, de weerstand is door het continue bombardement van nieuwe, als handig gepresenteerde (computer)technologieën aan het eroderen. En Yfke waarschuwt ervoor. Omdat het niet mooier of beter te formuleren is, uit haar boek: ‘Onze eeuwenoude zoektocht naar het goddelijke, naar spirituele transformatie, naar ascensie, transcendentie en verlichting bevindt zich voor een groeiende groep mensen inmiddels in een computertechnologisch jasje. In een samensmelting van biologie en technologie. Een nieuwe religie is aan het ontstaan waarbij de verlosser zich aandient in bits en bytes, die ons via nulletjes en eentjes toegang verschaft tot goddelijk potentieel. De religie van data, algoritmes, kwantificeerbaarheid, rationaliteit, systemen, structuur, efficiency en logica. Mensen als Ray Kurzweil van Google lijken de hedendaagse goeroes waarbij exponentiële technologische groei de nieuwe religie is. Een holistische visie op welzijn en gezondheid,
de kracht van het hart en het bestaan van een ziel, wordt veelal afgedaan als zweverige new-age nonsens. Als vloeken in hun databank, in de digitale kerk.’ 

Naar aanleiding van bovenstaand citaat: geloof jij,
Yfke, in een complot om de mensheid, onder andere via de techniek, te onderwerpen? 

Yfke: “Ik denk zeker dat er een agenda achter zit. Maar dat element heb ik heel bewust maar mondjesmaat in mijn boek benoemd. Wanneer ik hier te veel over uitweid, dan loop ik het risico meteen weer in het hokje van de complotdenkers geplaatst te worden en bij het oud papier te belanden. Ik vind het nu eenmaal belangrijker dat dit boek en de boodschap daarin breed worden opgepakt. Dat het een aanzet tot discussie en debat is. Want de besproken onderwerpen - wat maakt ons tot mens, waar liggen de grenzen van privacy, in hoeverre willen we leven in een volledig maakbare realiteit et cetera - gaan ons allen aan. Of we dat nu willen of niet.”

In je boek zet je het menselijk potentieel tegenover de beloften van de technologie en pleit je voor een verantwoorde, weloverwogen samenwerking daartussen. Tijdens je lezingentoer na verschijning van het boek bleek dat de aandacht met name uitging naar de duistere kanten van de techniek. Jammer? 

Yfke: “Toch wel. Ik kreeg het gevoel dat ik vooral mensen schrik aanjoeg met mijn verhaal. En dat is juist het tegenovergestelde van wat ik wil bereiken. Natuurlijk mag men zich best even achter de oren krabben bij de realisatie van wat er op technologisch gebied allemaal al mogelijk is en hoe snel de ontwikkelingen gaan. Dat is de broodnodige wake-up call. Maar daarna moet de focus toch vooral komen te liggen op de geweldige mogelijkheden van ons mens-zijn en hoe technologie ons hierin eventueel kan ondersteunen in plaats van overrulen.

Want geloof mij maar: veel van de nu ontworpen technieken zijn overbodig op het moment dat we ons volledige potentieel weer gaan benutten. Ik hoop dat die boodschap enthousiasmerend werkt en aanzet tot actie. Welke krachten en talenten heb jij te ontwikkelen? En laten we ondertussen vooral de vraag niet vergeten hoe technologie te omarmen zonder gewurgd te worden. Mijn droom? Een wereld waarin de technologische ontwikkeling de menselijke bewustzijnsevolutie op een natuurlijke, verantwoorde wijze stimuleert en ondersteunt. Het kan, maar het is wel twee voor twaalf.” 

En dus wordt de vraag met de dag relevanter: welke pil neem jij? •

Meer als dit lezen? 

Maak dan via onderstaande button een (gratis) account aan voor mijn User Innerface, hier vind je alle full-length artikelen en veel meer. Wil je meer ontdekken over het snijvlak van bewustzijn, computertechnologie en menselijk potentieel? Schrijf je in voor mijn Nieuws Update bovenaan deze pagina.

Bits, Bytes & Bewustzijn

Yfke Laanstra
'I don't know the future. I didn't come here to tell you how this is going to end. I came here to tell you how it's going to begin. 
I'm going to hang up this phone, and then I'm going to show these people what you don't want them to see. I'm going to show them a world without you. A world without rules and controls, without borders or boundaries. A world where anything is possible. 
Where we go from there is a choice I leave to you. 

~Neo in The Matrix

We leven in een onwaarschijnlijk bepalende fase van onze menselijke evolutie. Een fase waarin zich computertechnologieën aandienen die in staat zijn ons mens-zijn en onze werkelijkheid radicaal en onherkenbaar te veranderen in de komende 15 jaar.

Exponentiële groei
In een ongekend hoog tempo zal er de komende 20 jaar meer veranderen dan in de afgelopen 300 jaar. Deze mate van immense groei wordt ook wel exponentiële groei genoemd. Tot nu toe heeft onze groei zich lineair voortbewogen. Dit is met name zichtbaar in de diverse stadia van onze industriële revolutie. In 1784 diende de eerste fase zich aan, deze gaf onze evolutie een boost door de kracht van de mechanische aansturing door water en stoom. De tweede fase (1870) bracht ons massaproductie door de kracht van elektriciteit. De derde fase (1969) gaf ons de digitale wereld en introduceerde ons in de informatie/communicatie gedreven samenleving, door de komst van computers en het internet. In al deze fases was er sprake van een lineaire groei, dus een geleidelijk stijgende lijn van 1 naar 2, 3, 4 etc. en iedere fase bestreek gemiddeld een periode van 100 jaar. De derde (digitale) fase ontwikkelt zich echter op een exponentiële schaal, dus van 1 naar 2, 4, 8, 16, 32, 64, 128 etc. Waarbij je je voor kunt stellen dat hoe hoger de getallen hoe groter de sprongen zijn. In dit tempo kom je namelijk na 30 stappen al op een miljard. Kenmerkend voor een exponentiële groeicurve is namelijk dat deze eerst enigszins geleidelijk omhoog gaat maar zich dan ogenschijnlijk ineens in een praktisch verticale lijn omhoog beweegt. In deze derde exponentiële fase bevinden we ons nu, op de drempel van de vierde fase: daar waar de lijn ineens radicaal omhoog schiet. 

De motor van deze exponentiële groei is met name de evolutie van de transistor, de basis van de microprocessor: de zogenaamde computerchip. Een immense ontwikkeling qua productiekosten, formaat en capaciteit. Gordon Moore, de medeoprichter van de chipfabrikant Intel, introduceerde de eerste microprocessor Intel 4004 in 1971 met een capaciteit van 2300 transistors ter grootte van ongeveer een gummetje aan het einde van een potlood. Deze chip evolueerde zich in 2004, 33 jaar later, naar de Intel Pentium 4 Processor met 125 miljoen transistors en in 2016, 12 jaar later, tot de Intel Core i7 processor met een inhoud van 14,4 miljard transistors. Wanneer je deze met het blote oog wilt bekijken, dien je deze te vergroten tot het formaat van een huis. Deze evolutie maakte onder andere de komst van de smartphone mogelijk en creëerde het formaat chips dat in onze bloedbaan ingebracht kan worden. Deze evolutie in computerchips wordt ook wel ‘Moore’s law’ genoemd aangezien het Gordon Moore was die constateerde dat iedere 12 tot 18 maanden de capaciteit verdubbelde. Ook de opslagcapaciteit is in een exponentieel tempo vergroot. Van logge apparaten ter grootte van een archiefkast in 1956, ter waarde van 120.000 dollar met een opslagcapaciteit van 5Mb, zijn we geëvolueerd naar een microSD kaart in 2005 ter grootte van 15 mm met een gewicht van een halve gram met een opslagcapaciteit van 128Mb tot zelfs een geheugenkaart van 128Gb in 2014. Een capaciteitsvergroting van duizendmaal in een tijdsbestek van slechts negen jaar. Dit alles maakt de weg vrij voor vele huidige, exponentiële ontwikkelingen op het gebied van nanotechnologie, kwantumcomputing, genetische engineering, virtual reality, kunstmatige intelligentie, brein-computer en mens-machine interfaces. Binnen tien jaar zullen we computers kunnen kopen die het calculatievermogen van ons eigen brein evenaren en nog geen 25 jaar daarna zullen we over computers beschikken met de capaciteit van alle menselijke breinen verenigd.

Ter illustratie: wanneer ons brandstofverbruik zich in hetzelfde tempo zou hebben ontwikkeld, zouden we inmiddels ons hele leven op één tank brandstof kunnen rijden. Wanneer onze auto’s in hetzelfde tempo zouden verkleinen als de transistor dan zou deze momenteel de afmeting hebben van een mier. Wanneer de huizenprijzen in hetzelfde tempo zouden zijn gezakt dan zouden we nu een huis voor de prijs van een snoepje kunnen kopen.

Herinner je je de Atari spelcomputer nog en de joystick? De komst van het wereldwijde internet? Van de eenvoudige mobiele telefoon en de laptop tot de komst van de geavanceerde smartphone? Allemaal ontwikkelingen binnen het tijdsbestek van één mensenleven.
Wist je dat telefonie een uitvinding betreft die al gedaan is in 1878, oftewel in de tweede fase van de industriële revolutie. Opgevolgd, ruim een eeuw later, in 1983 door de mobiele telefoon. Nog geen 25 jaar later, in 2007 werd de smartphone geïntroduceerd. Nog geen 10 jaar later wordt ons straatbeeld, ons sociale en werkzame leven en zelfs ons brein volledig gedomineerd door deze smartphone, die zich inmiddels ontwikkelt in een onwaarschijnlijk hoog tempo. De komende jaren zal de smartphone een van de centraalste schakels zijn binnen het Internet of Things. Bijna iedere aardbewoner heeft een smartphone, zelfs in derdewereldlanden is het gemeengoed, op een gedeelde eerste plaats naast de (smart) televisie.

De 21e eeuw
We lijden inmiddels aan een collectieve obsessieve schermverslaving en er is zelfs een term voor de hedendaagse informatie-overkill: infobesitas. Naast overigens vele andere nieuw ontstane aandoeningen en ziektebeelden.

Onze realiteit wordt momenteel overspoeld door nieuwe computertechnologieën en draadloze netwerken. Ons leven speelt zich tegenwoordig veelal online af, tijd en afstand zijn niet langer een beperking. Tastbare, analoge producten krijgen virtuele varianten. Fysieke winkels sluiten, tijdschriften worden e-zines, workshops worden webinars, gesprekken worden gevoerd via Facetime, Skype of Whatsapp en Virtual Reality gaat dankzij de Albert Heijn en mobiele providers mainstream. We bevinden ons in een realiteit waarin het credo is dat we 24 uur per dag online dienen te zijn en niet achterop dienen te raken. Een wereld waarin alles en iedereen met elkaar is verbonden en we de wereld beleven van achter onze schermen.

Alles wordt gedigitaliseerd. Al onze handelingen worden gemonitord, al onze data wordt getracked, getraced en bewaard. Veelal zonder ons medeweten of instemming. Dankzij klokkenluiders als Edward Snowden zijn we ons hier meer bewust van geworden. Denk aan data van onze aankopen, transacties, internetbezoek, waar we ons wanneer bevinden, met wie we wanneer online contact hebben tot aan al onze gezondheidsdata in Elektronische Patiënten Dossiers (EPD). Data is de nieuwe olie. Voorheen hadden oliebedrijven de macht, tegenwoordig zijn het de grote techbedrijven als Google, Apple en Facebook.

Daarnaast is er een groeiend Internet of Things waarbij er steeds meer dingen met het internet worden verbonden. Denk aan jouw auto, huishoudelijke apparatuur, smartphone of (spel)computer; veelal zonder benodigde menselijke tussenkomst. De digitale dimensie speelt zich niet langer enkel af op een computerscherm maar verschuift zich, door de komst van onder andere smartproducten (smartmeter, smart tv en smartwatch) naar jouw dagelijks gebruiksvoorwerpen. Alles wordt gekoppeld aan het smartgrid: je werk, je huis en zelfs je gezin. We spreken tegenwoordig al van smarthomes en smartcities. De digitale dimensie versmelt alsmaar meer met onze analoge, tastbare dimensie. Met alle gevolgen van dien voor je privacy, persoonlijke ruimte, gezondheid en vrije wil.

Het is nog slechts een kwestie van tijd dat niet langer postpakketjes of smartproducten RFID-chips hebben maar dat deze een onderdeel worden van onze doses aan inentingen, gezien het feit dat dergelijke chips of technologieën zich inmiddels op nanoschaal bevinden. Verplicht of vrijblijvend, wie zal het zeggen. Zodat ook jouw lichaam op afstand bestuurd en gemonitord kan worden door computers en kunstmatige intelligentie.

Drones, onbemande en op afstand bestuurbare vliegende objecten, zijn tegenwoordig te koop bij de discount supermarkten en is speelgoed voor zowel kinderen als volwassenen. Het is slechts een kwestie van tijd voordat drones ons luchtbeeld gaan bepalen. Met daaronder de Self Driving Cars, die volledig door kunstmatige intelligentie gedreven hun route bepalen, afstand houden en autonoom afwegingen dienen te maken bij eventuele auto-ongelukken.

Daarnaast is er een verregaande robotisering aan de gang. Complexe operaties worden al uitgevoerd door robots, kinderen hebben robot huisdieren en er zijn experimenten om ouderen te laten ‘verzorgen’ door robots in verzorgingstehuizen. Stevige discussies worden gevoerd over de implicaties en applicaties van robottechnologie. Denk aan onze productieketens, onze werkgelegenheid. Het leger is al jaren intensief bezig met experimenten om robots in oorlogs- en crisissituaties in te zetten waarbij het denkbaar is dat er volledige legers uit robots zullen bestaan die autonoom in oorlogssituaties besluiten dienen te nemen over leven en dood. Dit zet de term cyber warfare, digitale oorlogsvoering, in een totaal ander daglicht.

Onze voedingsindustrie en gezondheidszorg ondergaan al decennia lang een verregaande automatisering, waarbij er een focus lijkt te zijn op kunstmatige, chemische alternatieven. Een mechanisch ingrijpen in of kunstmatig kopiëren van de natuur. Chemische medicijnen, genetisch gemanipuleerd voedsel (GMO), kunstmest, geprint voedsel, in een laboratorium gekweekt vlees, robotisering van voedselproductieprocessen en kunstmatige additieven… We raken steeds verder verwijderd van onze biologie en hetgeen onze prachtige planeet ons te bieden heeft.

De Quantified Self-beweging promoot het gebruik van gadgets en wearables, gadgets die op de huid worden gedragen, om alles kwantificeerbaar te maken en met al deze data impact te kunnen hebben op onze gezondheid en effectiviteit. Denk aan stappentellers, caloriemeters, mood trackers, apps en head bands om bijvoorbeeld je ademhaling te reguleren en je hersenfrequenties te manipuleren. Het verbeteren van je gezondheid, van je biologie en van je kwaliteit van leven door onder andere gadgets vallen onder de Biohacking-, Neurohacking- en Lifehacking-beweging.

Het ironische in deze digitale jacht naar optimaal welzijn is dat er weinig tot geen besef is van de verregaande effecten van de straling en frequenties van deze zelfde apparaten op onze gezondheid, onze hersenfuncties en ons bewustzijn.


De ontwikkelingen verschuiven zich alsmaar meer van toepassingen op computerschermen naar gadgets die gedragen worden op de huid tot het implanteren van chips en het besturen van binnenuit. Van het 3D printen van organen tot het daadwerkelijk overstijgen van onze biologie (transhumanisme). Denk aan anti-aging technologieën, het injecteren van nanobots (minuscule robots, nanotechnologie) in onze bloedbanen en het uploaden van je brein in een computer, aangestuurd door kunstmatige intelligentie (AI). Met uiteindelijk de creatie van een cyborg-lichaam vanuit een volledige samensmelting van technologie en biologie, van mens en machine.

De vierde fase: de Virtuele Big BANG
Stel jezelf nog weer de grafiek voor met de exponentiële groeicurve. De lijn die eerst enigszins geleidelijk omhoog maar dan ogenschijnlijk ineens in een praktisch verticale lijn omhooggaat. We staan nu aan het begin van deze immense ‘knik’ in de curve. Nog vlak voor het punt dat de exponentiële groei in computertechnologie als een raket omhoog zal schieten. Deze extreem snel stijgende lijn zal onze realiteit binnen nu en een paar jaar radicaal en onherkenbaar veranderen. Na de huidige nog enigszins ‘geleidelijke aanloop’ zul je deze transformatie als ’plotseling’ en ‘instant’ ervaren. We bevinden ons dus momenteel in een heel bijzondere en tegelijkertijd bepalende fase van onze evolutie.

Door de recente introductie van de kwantumcomputer kunnen we zelfs niet langer ‘slechts’ spreken van exponentiële groei maar van een ‘kwantumsprong’. Deze kwantumcomputer kan dusdanig veel data verwerken dat deze complexe calculaties kan verrichten in enkele dagen waar een klassieke computer enkele jaren voor nodig zou hebben.

De vierde fase in onze industriële revolutie kan zich ieder moment instant manifesteren: de komst van cyberspace in een virtuele big BANG. De volledige, zichtbare en onzichtbare samensmelting van biologie en computertechnologie door de komst en de verregaande ontwikkeling van de artificiële varianten of manipulatie van:

Bits & bytes -> computertechnologie zoals kunstmatige intelligentie en virtuele realiteiten.
Atomen -> nanotechnologie, kunstmatig ingrijpen op atomair niveau.
Neuronen -> neurowetenschap, kunstmatig ingrijpen op neuraal niveau.
Genen -> genetische technologie, kunstmatig ingrijpen op genetisch niveau.

Lang hebben we nog enigszins de tijd gehad om te anticiperen op ontwikkelingen, om meerjarenplannen op te stellen en strategieën uit te stippelen. Momenteel is het tempo echter zo ‘moordend’ hoog dat dit met ons menselijke brein niet langer te bevatten of te volgen is. Een dergelijk tempo heeft zich nog nooit eerder voorgedaan dus het effect is niet te voorspellen. Het is dus enerzijds logisch dat veel mensen nog niet zo bovenmatig verontrust zijn door alle ontwikkelingen. Het zal immers vast niet zo’n vaart lopen… Niets is minder waar.

De disruptieve, ontwrichtende kracht van alle genoemde computertechnologieën zal zich met name tonen in de onderlinge combinaties. Stel je eens de synergie en versnelling voor vanuit de combinatie van de kwantumcomputer, kunstmatige intelligentie en nanotechnologie. Toch ben ik geen techno-optimist of techno-pessimist, enkel een techno-realist. Welke koers we gaan varen is aan jou en mij.

Singulariteit
Er wordt gesproken over de ‘singulariteit’ wanneer we het punt bereiken waarbij we ingehaald worden door computertechnologie. Wanneer kunstmatige intelligentie en robots hoger ontwikkeld zijn dan wijzelf. Er zijn inmiddels robots die autonoom kunnen handelen, zichzelf repliceren, zelf besluiten nemen op basis van algoritmes en die niet langer afhankelijk zijn van hun programma’s en programmeurs. Zullen zij emoties ervaren, bewustzijn ontwikkelen? Bezield raken? Niemand weet wat er dan precies gaat gebeuren maar de grootste wetenschappers en breinen op deze planeet waarschuwen ons, waaronder de Britse theoretische natuurkundige, kosmoloog en auteur Stephen Hawking en de futurist, ondernemer en miljardair Elon Musk.

Betreft het de kwantumsprong in onze evolutie of betekent dit het einde van de mensheid zoals we deze kennen? Is dit vooruitgang of raken we het spoor bijster?


Welkom in de toekomst.

Dit item is de inleiding van mijn boek 'Bits, Bytes & Bewustzijn' en is tevens verschenen als artikel in Spiegelbeeld Magazine editie Augustus. Dit artikel kun je hier downloaden: 

Spiegelbeeld artikel Bits Bytes en Bewustzijn Spiegelbeeld artikel Bits Bytes en Bewustzijn (410 KB)

Verder lezen? 

Maak dan via onderstaande button een (gratis) account aan voor mijn User Innerface, hier vind je alle full-length artikelen en veel meer. Wil je meer ontdekken over het snijvlak van bewustzijn, computertechnologie en menselijk potentieel? Schrijf je in voor mijn Nieuws Update bovenaan deze pagina.

Cyberspace - de virtuele Big Bang

Yfke Laanstra
Cyberspace zou wel eens onze virtuele big bang kunnen betekenen: de instant manifestatie van een volledig digitaal parallel universum.

In den beginne…
Er doen vele theorieën, geloven en mythes de ronde over het ontstaan van deze aarde en ons als mens. Enerzijds verhalen over de schepping door een enkele God, profeet of meerdere goden of wezens. Of schepping in de zin van genetische manipulatie en interventie door interdimensionale, (al dan niet) buitenaardse wezens. Anderzijds zijn er de wetenschappelijke, rationele theorieën zoals de big bang theorie; in een poging onze wereld, onze realiteit te kunnen verklaren, meetbaar te maken en te begrijpen.

Volgens Darwin zijn we als mensheid geëvolueerd vanuit de aap, vanuit een natuurlijke selectie. Waarbij velen er nog van overtuigd zijn dat we ons primatenniveau nooit of amper zijn ontstegen en dat we nog slechts lichtelijk geciviliseerde holbewoners zijn, gevangen in onze emoties en beperkt door ons kwetsbare lichaam en gelimiteerde brein.

Industrie 4.0
2016 jaar geleden startte onze officiële jaartelling en wordt er binnen onze geschiedschrijving onderscheid gemaakt in diverse revoluties. Na de Middeleeuwen startte de agrarische revolutie welke overging in diverse fases van de industriële revolutie.

De 1e fase van de industriële revolutie (1784) gaf ons een boost door de kracht van de mechanische aansturing door water en stoom. De 2e fase (1870) bracht ons massaproductie door de kracht van elektriciteit. De 3e fase (1969) gaf ons de digitale wereld en introduceerde ons in de informatie/communicatie gedreven samenleving, door de komst van computers en het internet.

Kwantumsprong
In eerdere fases van de industriële revolutie was er sprake van een lineaire groei, dus 1,2,3,4 etc. en iedere fase bestreek gemiddeld een periode van 100 jaar. De 3e digitale fase ontwikkelt zich echter op een exponentiële schaal, dus 1, 2, 4, 8 etc. Waarbij je je voor kunt stellen dat hoe hoger de getallen hoe groter de sprongen. Echter, door de recente introductie van de kwantumcomputer kunnen we zelfs niet langer ‘slechts’ spreken van exponentiële groei maar van een kwantumsprong. 

De 4e fase kan zich ieder moment instant manifesteren: de komst van cyberspace in een virtuele big bang. De volledige samensmelting van biologie en computertechnologie.

Door de recente introductie van de kwantumcomputer kunnen we zelfs niet langer ‘slechts’ spreken van exponentiele groei maar van een kwantumsprong.

Lang hebben we nog enigszins de tijd gehad om te anticiperen op ontwikkelingen, om meerjarenplannen op te stellen en strategieën uit te stippelen. Momenteel is het tempo echter zo ‘moordend’ hoog dat dit met ons menselijke brein niet langer te bevatten of te volgen is. Herinner je je de komst van de Atari spelcomputer nog? Van het internet? Van de mobiele telefoon? Allemaal ontwikkelingen binnen het tijdsbestek van een mensenleven. Hoe domineert alleen al de smartphone vandaag de dag het straatbeeld, onze aandacht? We lijden inmiddels aan een collectieve obsessieve schermverslaving en er is zelfs een term voor de hedendaagse informatie overkill: infobesitas. Bijna iedere aardbewoner heeft een smartphone, zelfs in derde wereldlanden is het gemeengoed, op een gedeelde eerste plaats naast de (smart)televisie.

‘Wat houdt deze 4e (r)evolutie in en wat betekent dit voor onze samenleving, ons leven en voor mij?’ hoor ik je denken.
Dat is mooi, want het is echt nodig dat je jezelf deze vraag stelt.

Mensheid 2.0 dient zich aan en de cyberspace gaat onze realiteit volledig transformeren

Reality 4.0
Onze realiteit wordt momenteel overspoeld door nieuwe computertechnologieën. Ons leven speelt zich tegenwoordig veelal online af, tijd en afstand zijn niet langer een beperking. Tastbare (analoge) producten krijgen virtuele varianten, fysieke winkels sluiten, tijdschriften worden ezines, workshops worden webinars, gesprekken worden gevoerd via Facetime, Skype of Whatsapp en Virtual Reality gaat mainstream. We bevinden ons in een realiteit waarin het credo is dat we 24/7 online dienen te zijn, niet achterop dienen te raken, alles en iedereen met elkaar is verbonden en we de wereld beleven van achter onze schermen.

Alles wordt gedigitaliseerd. Al onze handelingen worden gemonitord, al onze data wordt getracked en bewaard. Denk aan data van onze aankopen, transacties, internetbezoek, waar we ons wanneer bevinden, met wie we wanneer online contact hebben tot al onze gezondheidsdata in elektronische patiënten dossiers (EPD) etc.

Daarnaast is er een groeiend Internet of Things waarbij er steeds meer dingen met het internet worden verbonden. Denk aan jouw auto, huishoudelijke apparatuur, smartphone of (spel)computer; veelal zonder benodigde menselijke tussenkomst. De digitale dimensie speelt zich niet langer enkel af op een computerscherm maar verschuift zich, door de komst van onder andere smart producten (Smart meter, Smart tv en Smart watch) naar jouw dagelijks gebruiksvoorwerpen. Alles wordt gekoppeld aan het Smart Grid: je werk, je huis en zelfs je gezin. We spreken tegenwoordig al van Smart Homes en Smart Cities. De digitale dimensie versmelt alsmaar meer met onze analoge, tastbare dimensie. Met alle gevolgen van dien voor je privacy, persoonlijke ruimte, gezondheid en vrije wil.

Het is nog slechts een kwestie van tijd dat niet langer postpakketjes of smart producten RFID chips hebben maar dat dit een verplicht onderdeel wordt van onze dosis aan inentingen. Gezien het feit dat dergelijke chips of technologieën zich inmiddels op nanoschaal bevinden. Zodat ook jouw lichaam bestuurd en gemonitord kan worden door computers of kunstmatige intelligentie.

Drones zijn tegenwoordig te koop bij de discount supermarkten en is speelgoed voor zowel kinderen als volwassenen. Het is slechts een kwestie van tijd voordat Drones ons luchtbeeld gaan bepalen. Met daaronder de Self Driving Cars, die volledig door kunstmatige intelligentie gedreven hun route bepalen, afstand houden en autonoom afwegingen en afwegingen dienen te maken bij auto ongelukken.

Daarnaast is er een verregaande robotisering aan de gang; complexe operaties worden al uitgevoerd door robots, kinderen hebben robot huisdieren en er zijn experimenten om ouderen te laten ‘verzorgen’ door robots in verzorgingstehuizen. Stevige discussies worden gevoerd over de implicaties en applicaties van robottechnologie. Denk aan onze productieketens, onze werkgelegenheid. Het leger is al jaren intensief bezig met experimenten om robots in oorlog/crisissituaties in te zetten waarbij het denkbaar is dat er legers uit robots gaan bestaan die autonoom in oorlogssituaties besluiten dienen te nemen over het leven van anderen.

Onze voedingsindustrie en gezondheidszorg ondergaat een verregaande automatisering, waarbij er een focus lijkt te zijn op kunstmatige, chemische alternatieven. Chemische medicijnen, genetisch gemanipuleerd voedsel, kunstmest, robotisering van voedselproductieprocessen, kunstmatige additieven… we raken steeds verder verwijderd van onze biologie en hetgeen onze prachtige planeet ons te bieden heeft.

De Quantified Self beweging promoot het gebruik van gadgets en wearables (gadgets die op de huid worden gedragen) om alles kwantificeerbaar te maken en met al deze data impact te kunnen hebben op onze gezondheid en effectiviteit. Denk aan stappentellers, caloriemeters, mood trackers, apps en head bands om door middel van computertechnologie een meditatieve staat te genereren.
Het verbeteren van je gezondheid, van je biologie en van je kwaliteit van leven door onder andere gadgets vallen onder de BioHacking, NeuroHacking en LifeHacking beweging.

Het ironische in dit alles is dat er weinig tot geen besef is van de verregaande effecten van de straling en frequenties van al deze apparaten op onze gezondheid, onze hersenfuncties en ons bewustzijn.

De ontwikkelingen verschuiven zich alsmaar meer van toepassingen op schermen naar gadgets die gedragen worden op de huid tot het daadwerkelijk implanteren van chips en het besturen van binnenuit. Van het 3D printen van organen tot het daadwerkelijk overstijgen van onze biologie (Transhumanisme). Denk aan anti-aging technologieën, het injecteren van nanotechnologie (nanobots) in onze bloedbanen en het uploaden van je brein in een computer, aangestuurd door kunstmatige intelligentie (AI). Met uiteindelijk de creatie van een cyborg lichaam vanuit een volledige samensmelting van technologie en biologie.

Singulariteit
Er wordt gesproken over de Singulariteit wanneer we het punt bereiken waarbij we ingehaald worden door computertechnologie. Wanneer kunstmatige intelligentie en robots hoger ontwikkeld zijn dan onszelf. Robots kunnen inmiddels autonoom handelen, zelf besluiten nemen op basis van algoritmes en zijn niet langer afhankelijk van hun programmeurs. Zullen zij emoties ervaren, bewustzijn ontwikkelen? Bezield raken? Niemand weet wat er dan precies gaat gebeuren maar de grootste wetenschappers en breinen op deze planeet waarschuwen ons (Richard Dawkins, Elon Musk e.a.). Betreft het de kwantumsprong in onze evolutie of betekent dit het einde van de mensheid zoals we deze kennen?

Ik vrees de dag dat de technologie onze menselijke interactie zal overtreffen. De wereld zal dan een generatie van idioten hebben.’ 
~ Albert Einstein

Mens Zijn
Waar blijft het menselijke aspect in al deze technologieën? Ons Mens zijn? De kracht van persoonlijke aandacht, liefde, (com)passie, intuïtie, empathie en fysiek contact? De energetische componenten van onze voeding, de liefde waarmee iets gemaakt is?

We don’t know how to measure what we care about so we care about what we measure.

Wat maakt ons eigenlijk mens? Is het onze biologie? Datgene wat zichtbaar is met onze 5 zintuigen of meetbaar is met onze hedendaagse meetapparatuur? Of zijn er wellicht naast fysieke, mentale en emotionele dimensies ook spirituele en astrale dimensies? Bestaat er eigenlijk zoiets als tijd en ruimte of is dit slechts een menselijke construct? Het is in ieder geval een gegeven dat we hier alsmaar meer in verstrikt raken. Net als onze collectieve obsessie voor materie, geld, efficiency en succes, voor meer, groter, sneller en beter.

Holistic Hacking
Zitten we wellicht toch gevangen in een soort collectieve Matrix? Of is dit een toekomstbeeld waar we hard op af stevenen? Een computer gestuurde simulatie waarin we gevangen en verstrikt geraakt zijn in programma’s die ons alsmaar verder verwijderen van onszelf en onze ware natuur. Programma’s van controle, manipulatie, schaarste en afgescheidenheid. Waarin we gevangen zijn in onze perceptie door de input van onze vijf zintuigen. Vast zitten in onze linkerhersenhelft: in structuur, logica, data en lineair denken.

Begrijp me niet verkeerd: vooruitgang en innovatie is prachtig, technologische groei is fantastisch. Het is in onze natuur om ons te ontwikkelen en ernaar te streven tot volle wasdom te komen, onze volledige potentieel te ontsluiten.

Maar ik realiseer me steeds meer dat er een collectieve wake up call nodig is. Dat we in een onvoorstelbaar hoog tempo het contact met onze realiteit aan het verliezen zijn. Met onze natuurlijke omgeving, onze buitenwereld maar met name onze binnenwereld, onze hartintelligentie, ons bewustzijn en onze multidimensionale natuur.

Het is tijd voor een kwantum sprong in onze bewustzijn! Voor reflectie, introspectie en analoge verbindingen. Deze revolutie is niet langer iets voor volgende generaties, de tijd is NU. Mensheid 2.0 dient zich aan, hoe deze eruit ziet is aan ons…

Welkom in de toekomst.

***

Dit artikel is verschenen in 'BRES magazine - bewustzijn in beweging', download hier de PDF:

Cyberspace - de virtuele Big Bang Cyberspace - de virtuele Big Bang (2756 KB)

Meer als dit lezen? 

Maak dan via onderstaande button een (gratis) account aan voor mijn User Innerface, hier vind je alle full-length artikelen en veel meer. Wil je meer ontdekken over het snijvlak van bewustzijn, computertechnologie en menselijk potentieel? Schrijf je in voor mijn Nieuws Update bovenaan deze pagina.


Top